FiveM (فایوم) چیست؟
FiveM (فایوم) بستری برای ساخت سرورهای اختصاصی GTA V و تجربه Roleplay است. با تاریخچه فایوم، تفاوت آن با GTA Online، ارتباطش با Rockstar و انواع بیس سرور آشنا شوید.
فهرست مطالب ۱۵ بخش
FiveM چیست و چرا به وجود آمد؟
FiveM بستری برای اجرای GTA V روی سرورهای چندنفره اختصاصی است؛ جایی که قوانین، امکانات و تجربه بازی را سازندگان هر سرور تعیین می‌کنند، نه صرفاً حالت پیش‌فرض GTA Online.
در GTA Online مسیر بازی، اقتصاد و بسیاری از قابلیت‌ها توسط Rockstar طراحی و اداره می‌شود. FiveM راه دیگری ایجاد کرد: صاحب سرور می‌تواند شغل تعریف کند، نقشه و خودرو اضافه کند، اقتصاد اختصاصی بسازد و حتی شهری را به یک محیط نقش‌آفرینی واقعی تبدیل کند. این دو محصول یک چیز نیستند و FiveM جایگزین رسمی GTA Online از نظر زیرساخت و قوانین بازی به شمار نمی‌رود.
تجربه آنلاین اصلی شرکت Rockstar با ساختار، سرویس‌ها و قوانین خود شرکت.
اجرای چندنفره روی سرورهای اختصاصی با Resourceها، اسکریپت‌ها، نقشه و گیم‌مود سفارشی.
خود سایت FiveM ریشه فناوری Cfx را به سال ۲۰۱۴ برمی‌گرداند و از پروژه به‌عنوان یک بستر جامعه‌محور با کد قابل مشاهده نام می‌برد. معرفی FiveM ↗
تاریخچه FiveM؛ از یک ایده مستقل تا Rockstar
مسیر FiveM یک‌باره طی نشد. ابتدا پروژه‌ای خارج از ساختار رسمی سازنده بازی بود، سپس با چالش‌های جدی روبه‌رو شد و سرانجام تیم سازنده‌اش به مجموعه Rockstar پیوست.
شروع ریشه‌های CitizenFX
پایه فنی پروژه Cfx/CitizenFX در شکل‌های اولیه‌اش توسعه پیدا کرد؛ پیش از آنکه FiveM به شکل امروزی شناخته شود. این تاریخ، تاریخ ریشه فنی است و نباید با زمان عرضه عمومی یک نسخه مشخص اشتباه شود.
FiveM و برخورد با Rockstar
با انتشار GTA V برای PC، پروژه چندنفره مستقل بیشتر دیده شد. در اوت ۲۰۱۵ حساب Social Club چند چهره مرتبط با FiveM تعلیق شد و Rockstar موضع مخالفش را علنی اعلام کرد.
ساخته‌شدن اکوسیستم سرورها
ساخت سرور اختصاصی، Resource، Lua، ابزارهای مدیریتی، فریم‌ورک‌ها و OneSync کم‌کم FiveM را از یک ماد چندنفره به بستری برای ساخت تجربه‌های کامل تبدیل کردند.
شفاف‌تر شدن سیاست سرورهای Roleplay
Rockstar سیاست مادهای نقش‌آفرینی را به‌روزرسانی کرد و Cfx.re به محدودیت‌های مربوط به مالکیت فکری، برندها و روش‌های درآمدزایی اشاره کرد.
پیوستن رسمی Cfx.re به Rockstar Games
دو طرف خبر پیوستن تیم Cfx.re را اعلام کردند. در سپتامبر همان سال Cfx.re تصریح کرد که رابطه جدید، «تملک» است و صرفاً یک مشارکت تبلیغاتی نیست.
ادامه توسعه زیر چتر Rockstar
توسعه ابزارها، بهبود پایداری و سیاست‌های انتشار محتوا ادامه پیدا کرد. FiveM امروز پلتفرمی بزرگ برای جامعه سازندگان و مدیران سرورهاست، نه فقط یک نرم‌افزار اتصال به بازی.
منابع گاه‌شمار: معرفی رسمی FiveM، گزارش‌های سال ۲۰۱۵ و اطلاعیه‌های Cfx.re در ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴. پیشینه ↗ ۲۰۱۵ ↗ ۲۰۲۳ ↗
FiveM را چه کسانی ساختند؟ ملیت سازندگان چیست؟
نام NTAuthority در گزارش‌های معتبر سال ۲۰۱۵ به‌عنوان خالق یا توسعه‌دهنده اصلی پروژه اولیه FiveM آمده است؛ اما FiveM در سال‌های بعد به یک پروژه تیمی با مشارکت برنامه‌نویسان گوناگون در Cfx.re تبدیل شد. نسبت دادن تمام نسخه‌های فعلی به یک نفر تصویر درستی از تاریخ پروژه نیست.
| نام شناخته‌شده | نقش مستند در آن دوره | ملیت |
|---|---|---|
| NTAuthority | خالق و چهره اصلی توسعه اولیه FiveM طبق گزارش‌های رسانه‌ای ۲۰۱۵ | در منابع مورد استناد به‌طور قابل اتکا تأیید نشده |
| TheDeadlyDutchi | از افراد مرتبط با پروژه/پشتیبانی در گزارش تعلیق حساب‌ها | تأیید نشده؛ نام مستعار اثبات ملیت نیست |
| qaisjp | مدیر جامعه یا ساب‌ردیت پروژه، نه لزوماً برنامه‌نویس اصلی | در این منابع تأیید نشده |
| Cfx.re | تیم و جامعه توسعه‌دهنده پلتفرم FiveM و RedM | تیمی متشکل از افراد مختلف؛ ملیت واحد ندارد |
برای بررسی تاریخ مشارکت‌های فنی، مخزن عمومی پروژه از روایت‌های بی‌منبع دقیق‌تر است. مخزن Cfx ↗ گزارش ۲۰۱۵ ↗
اختلاف FiveM با Rockstar دقیقاً چه بود؟
محور اصلی اختلاف در سال ۲۰۱۵، راه‌اندازی یک سرویس چندنفره خارج از ساختار GTA Online بود. Rockstar در موضع منتشرشده خود FiveM را یک سرویس چندنفره غیرمجاز دانست و ادعا کرد برخی کدهای آن می‌توانند به نقض حقوق بازی کمک کنند. این ادعا، موضع Rockstar در آن زمان بود؛ نه حکمی قضایی که در این مقاله اثبات شده باشد.
نگرانی از سرویس جایگزین غیرمجاز، قواعد حساب کاربری و امکان سوءاستفاده از کد بازی.
ساخت سرورهای مستقل و تجربه چندنفره سفارشی جدا از محیط اصلی GTA Online.
در اوت ۲۰۱۵، تعلیق حساب افرادی از پروژه از سوی Rockstar تأیید شد. در نوامبر همان سال نیز گزارش‌هایی منتشر شد که به نقل از توسعه‌دهندگان از مراجعه افراد معرفی‌شده به‌عنوان بازرس خصوصی Take-Two خبر می‌دادند؛ این بخش یک ادعای گزارش‌شده است و نباید به صورت واقعه‌ای قضاییِ اثبات‌شده یا حکم دادگاه بیان شود.
از ۲۰۲۲ به بعد جهت‌گیری عمومی متفاوت شد؛ Rockstar برای سرورهای RP چارچوب روشن‌تری منتشر کرد و در اوت ۲۰۲۳ تیم سازنده FiveM به شرکت پیوست. بعدتر Cfx.re در یک پرسش‌وپاسخ رسمی کلمه Acquisition (تملک) را تأیید کرد. تعلیق ۲۰۱۵ ↗ ادعای بازرس خصوصی ↗ توضیح تملک ↗
چرا FiveM به یکی از پایه‌های دنیای Roleplay تبدیل شد؟
راز محبوبیت FiveM در یک ویژگی خلاصه نمی‌شود؛ سرور اختصاصی، کد قابل توسعه و آزادی طراحی تجربه کاربر کنار هم قرار گرفتند. یک سرور می‌تواند فضای پلیس و بیمارستان، اقتصاد جدی، مسابقات خودرو یا یک گیم‌مود کاملاً تازه داشته باشد.
در گزارش سالگرد ۲۰۲۴، Cfx.re اعلام کرد FiveM در سال ۲۰۲۳ از ۳۰۰ هزار بازیکن هم‌زمان عبور کرده و مجموع کاربران منحصربه‌فرد پلتفرم‌های FiveM و RedM تا آن زمان از ۲۰ میلیون گذشته بود. عدد دوم مربوط به هر دو پلتفرم با هم است، نه الزاماً FiveM به‌تنهایی. گزارش رسمی ۲۰۲۴ ↗
ESX، QBCore، Standalone و سرورهای Customized چه فرقی دارند؟
برای شناخت یک سرور FiveM باید دو سؤال جدا پرسید: «از چه پایه‌ای استفاده می‌کند؟» و «چقدر آن پایه را تغییر داده است؟». این تفکیک جلوی یک اشتباه رایج را می‌گیرد: Standalone و Customized دقیقاً نام دو فریم‌ورک هم‌رده ESX و QBCore نیستند.
سرور روی پایه‌ای مانند ESX، QBCore، Qbox یا vRP ساخته شده و برای اقتصاد، کاراکتر، شغل و دیگر سیستم‌ها از APIهای آن استفاده می‌کند.
تیم ممکن است سیستم مرکزی خودش را از ابتدا بسازد و به فریم‌ورک مشهور RP وابسته نباشد. البته «Standalone Resource» گاهی فقط به اسکریپتی گفته می‌شود که به ESX یا QBCore وابسته نیست؛ این دو مفهوم را نباید یکی دانست.
یک پایه آماده مثل ESX Legacy انتخاب و هسته، منوها، سیستم پول، Inventory و اسکریپت‌هایش تغییر داده می‌شود. نتیجه همچنان می‌تواند از نظر معماری ESX باشد.
ممکن است سرور روی QBCore اجرا شود، اما بخش‌هایی مثل گاراژ، موبایل یا HUD کاملاً اختصاصی و برخی Resourceها مستقل از فریم‌ورک باشند.
برای نمونه، بعضی سرورهای ایرانی با نام «بیس کاستوم» شناخته می‌شوند، در حالی که پایه واقعی آن‌ها ESX بوده و توسعه‌دهندگان سیستم‌های زیادی را تغییر داده‌اند. Customized ESX لزوماً Standalone نیست. برای ادعای میزان رواج چنین ترکیبی در ایران آمار عمومی قابل اتکایی در این مقاله ارائه نشده است.
es_extended و فراخوانی exports['es_extended']:getSharedObject() در کد دیده می‌شود، نشانه استفاده از ESX است؛ حتی اگر بخش عمده ظاهر سرور اختصاصی باشد. برای تشخیص قطعی، وابستگی‌های Resource و کد هسته را بررسی کنید.فهرست فریم‌ورک‌های شناخته‌شده را می‌توانید در مستندات رسمی Cfx ببینید. فریم‌ورک‌ها ↗
آیا FiveM متن‌باز است؟
بخش بزرگی از کد FiveM و FXServer در GitHub عمومی است و می‌توان آن را بررسی کرد؛ اما Source-available (کد قابل مشاهده) لزوماً مساوی مجوز آزادی نیست که اجازه هر نوع استفاده، تغییر و توزیع را بدهد.
| موضوع | واقعیت |
|---|---|
| کد پروژه FiveM | مخزن عمومی دارد و قابل مطالعه است. |
| مجوز اصلی مخزن | استفاده تابع Rockstar Games Creator Platform License Agreement است. |
| بخش‌های مشخص از کد | بر اساس فایل LICENSE، برخی مسیرها تحت GNU LGPL v2 قرار دارند. |
| اسکریپت‌های سرورها | ممکن است متن‌باز، رایگانِ بسته، تجاری یا اختصاصی باشند؛ باید مجوز هر Resource بررسی شود. |
پس جمله دقیق برای وب‌سایت این است: «FiveM کد منبع عمومی و قابل بررسی دارد، اما مجوز استفاده از همه بخش‌های آن یکسان و بدون محدودیت نیست.» کد ↗ LICENSE ↗
رابطه FiveM با Rockstar امروز چگونه است؟
تیم Cfx.re از سال ۲۰۲۳ بخشی از Rockstar Games است. با این حال اداره یک سرور FiveM به معنای برخورداری از مجوز استفاده آزاد از همه برندها، موسیقی‌ها، خودروهای واقعی یا دارایی‌های دیگر بازی‌ها نیست. Cfx.re درباره برندهای واقعی، دارایی‌های متعلق به اشخاص ثالث، NFT و برخی روش‌های درآمدزایی هشدار داده است.
نکته مهم برای توسعه‌دهندگان این است که «عضو Rockstar شدن FiveM» نه به معنی یکی شدن همه سرورها با GTA Online است، نه تضمینی برای تأیید محتوای هر سرور. قوانین پلتفرم، شیوه درآمدزایی و حقوق مالکیت فکری همچنان اهمیت دارند. سیاست ۲۰۲۲ ↗ پرسش‌های ۲۰۲۳ ↗
چند پرسش پرتکرار
آیا FiveM خود GTA V است؟
خیر. FiveM یک بستر اجرای چندنفره سفارشی مبتنی بر GTA V است و برای استفاده مطابق الزامات پلتفرم به نسخه معتبر بازی نیاز دارید.
آیا سرور Standalone حتماً از صفر و بدون هیچ کد آماده‌ای نوشته شده است؟
نه. «بدون وابستگی به فریم‌ورک معروف RP» لزوماً یعنی «بدون کتابخانه یا Resource شخص ثالث» نیست. برای شناخت واقعی باید معماری و وابستگی‌های آن بررسی شود.
اگر یک سرور ESX را شدیداً تغییر دهد، نام بیسش چیست؟
در بیشتر موارد ESX سفارشی‌شده دقیق‌تر از Standalone است، مگر آنکه وابستگی به هسته ESX واقعاً حذف شده باشد.
آیا FiveM اکنون متعلق به Rockstar است؟
بله. Cfx.re در اطلاعیه سپتامبر ۲۰۲۳ به‌صراحت تأیید کرده که Rockstar این مجموعه را تملک کرده است.
چرا FiveM محبوب شد؟ پیدا کردن سرور هم‌زبان و بازی با دوستان
یکی از بزرگ‌ترین دلایل محبوبیت FiveM امکان انتخاب سرور بر اساس زبان، فرهنگ و شیوه بازی است. بازیکن فارسی‌زبان می‌تواند جامعه‌ای با گفت‌وگوی فارسی پیدا کند، قوانین را راحت‌تر بفهمد، نقش‌آفرینی را با دوستانش تجربه کند و بدون نیاز به ارتباط دائمی به انگلیسی وارد شغل‌ها و داستان‌های شهری شود.
سرورهای FiveM فقط رول‌پلی نیستند: بعضی روی زندگی شهری و اقتصاد، پلیس و امداد، مسابقه و دریفت، یا Free Roam تمرکز دارند. هر جامعه می‌تواند قوانین، نقشه، خودروها، اسکریپت‌ها و رویدادهای اختصاصی داشته باشد. همین تنوع و حس تعلق به یک گروه هم‌زبان، عامل مهمی در ماندگاری بازیکنان است.
سرورهای شناخته‌شده خارجی؛ از NoPixel تا جوامع Roleplay
NoPixel (نوپیکسل) از شناخته‌شده‌ترین نام‌های دنیای GTA RP است که به‌خاطر داستان‌پردازی بازیکنان، نقش‌آفرینی جدی و دیده‌شدن در استریم‌های Twitch و YouTube مشهور شد. نمونه‌های دیگری مثل TwitchRP و New Day RP نیز در معرفی‌ها و جامعه‌های رول‌پلی مطرح بوده‌اند؛ قوانین ورود، وایت‌لیست و وضعیت سرورهای هر مجموعه ممکن است در زمان‌های مختلف تغییر کند.
اسم مشهور الزاماً به معنی بهترین انتخاب برای هر بازیکن نیست؛ زبان، ساعت فعالیت، قوانین، ظرفیت و سبک RP مهم‌ترند. نکته مهم: تمام سرورهای GTA RP الزاماً روی FiveM اجرا نمی‌شوند و برخی از بسترهای دیگری استفاده می‌کنند. معرفی NoPixel و سرورهای GTA RP
اثر عرضه رایگان GTA V در Epic Games بر موج بازیکنان
شرکت Rockstar در بازه ۱۴ تا ۲۱ مهٔ ۲۰۲۰ (۲۵ اردیبهشت تا ۱ خرداد ۱۳۹۹) نسخه Premium Edition بازی GTA V را از طریق Epic Games Store رایگان عرضه کرد؛ کسانی که در این بازه بازی را به کتابخانه خود افزودند، آن را برای همیشه نگه داشتند. این اتفاق مانع هزینه خرید اولیه را برای بسیاری از کاربران برداشت و موجی از مخاطبان تازه به دنیای GTA V آورد.
گزارش‌های همان دوره از افزایش چشمگیر ترافیک فروشگاه Epic و تقاضای ورود به GTA خبر می‌دهند. طبیعی است که با بزرگ‌ترشدن جامعه دارندگان GTA V، افراد بیشتری هم با سرورهای چندنفره و Roleplay آشنا شده باشند؛ اما برای نسبت‌دادن یک عدد مشخص از رشد کاربران FiveM صرفاً به این کمپین، آمار مستقل و دقیق وجود ندارد. خبر Rockstar درباره عرضه رایگان GTA V · گزارش رشد Epic Games Store در ۲۰۲۰
نگاهی به نسل‌های نخست سرورهای Roleplay ایرانی
در روایت بخش‌هایی از جامعه قدیمی FiveM فارسی، نام‌های ایران رول پلی (Iran Role Play)، IRPixel و Sunrise RP در میان سرورهای اولیه و پیشگام این فضا یاد می‌شوند. به گفته بازیکنان آن دوره، نسل مهمی از این سرورها از پایه ESX یا نسخه‌های سفارشی‌شده ESX برای شغل‌ها، اقتصاد، موجودی و سیستم‌های نقش‌آفرینی استفاده می‌کردند و به مرور اسکریپت‌ها و محیط خود را توسعه دادند.
از آنجا که آرشیو عمومی قابل‌اتکایی برای تعیین ترتیب دقیق تأسیس هر سه نام یا تأیید نسخه اولیه بیس تمام آن‌ها پیدا نشده، عنوان «اولینِ قطعی» یا سال تأسیس مشخص به آن‌ها نسبت نمی‌دهیم. همچنین نام «ایران رول پلی» در جوامع GTA با بسترهای مختلفی مانند SA-MP هم دیده می‌شود و نباید تاریخچه آن‌ها را با هم یکی گرفت. این بخش روایت تاریخ شفاهی جامعه است، نه جدول رسمی رتبه‌بندی سرورها. راهنمای فریم‌ورک‌های FiveM
محدودیت FiveM برای IPهای ایرانی و ظهور VMP
از جمله مشکلات مهم کاربران ایرانی، محدود شدن دسترسی با IP ایران به برخی سرویس‌ها و دامنه‌های Cfx.re و FiveM بود. در گزارش‌های کاربران انجمن رسمی Cfx.re در مارس ۲۰۲۴، مسدود شدن دسترسی IP ایران و تأثیر آن بر فهرست سرورها و اتصال گزارش شد؛ در همان بحث، این وضعیت در پیوند با تحریم‌ها توضیح داده شده است. پس بیان دقیق‌تر این است که دسترسی بسیاری از کاربران ایرانی تحت محدودیت قرار گرفت، نه اینکه همه سرورهای FiveM برای هر ایرانی در هر شرایطی به‌صورت کامل بسته شدند. بحث محدودیت IP ایران در انجمن Cfx.re
در این فضا، VMP (وی‌ام‌پی) به‌عنوان یک پلتفرم چندنفره برای GTA V با تمرکز بر جامعه ایرانی معرفی شده است. VMP را باید پروژه‌ای مستقل از سرویس رسمی FiveM شناخت؛ امکانات و سازگاری آن با هر سرور یا Resource باید جداگانه بررسی شود. برای مشاهده و دریافت اطلاعات به سایت رسمی VMP مراجعه کنید و برای پیدا کردن سرورهای این پلتفرم از فهرست سرورهای VMP استفاده کنید.
منابع و لینک‌های قابل بررسی
بازنگری محتوایی: ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶. روایت تاریخی و اتهام‌های گذشته در این مقاله با تفکیک «منبع رسمی» و «گزارش/ادعا» نوشته شده‌اند.
برای آشنایی با بخش فنی و ساخت قابلیت‌های سرور، راهنمای اسکریپت FiveM (فایوم) چیست؟ را بخوانید.
